Toen mijn loonstrookje/A4’tje twee weken geleden binnenkwam zat daar niet alleen het papiertje van vorige maand bij, maar ook van het afgelopen jaar. Waarom kreeg ik alle strookjes nog een keer? De secretaresse heeft navraag gedaan en het blijkt dat er kerkenbelasting is ingehouden, maar aangezien ik heb aangegeven geen geloof te hebben kreeg ik dat geld weer terug. Een soort atheïstenkorting. Het gaat om zo’n 70 frank per jaar die anders was gegaan naar het instandhouden van die kloteherrie van de kerkklokken het hele weekend.
Vorig jaar, toen ik me bij de immigratiedienst meldde, was ik eigenlijk verbaast toen ze me de vraag stelde – welk geloof heb je? Wat heeft de gemeente daar nou weer mee te maken? Maar ja, het is niet echt de plek om er ophef over te gaan maken.
Die kerkbelasting schijnt trouwens wel voor ophef te hebben gezorgd. Ooit was het verplicht, later niet meer. Natuurlijk had je toen mensen die de kans zagen om 70 frank per jaar te besparen en zich uitschreven uit de kerk, alhoewel ze wel gelovig waren. Toen hebben de kerken besloten dat mensen die geen kerkbelasting betalen ook niet meer op het kerkhof begraven mogen worden. Lekker verheven instituut.

Afgelopen week was het ook 20 jaar geleden dat de muur viel. Het enige wat ik me van de val van de muur kan herinneren is dat die rare Duitsers vuurwerk afstaken terwijl het geen oud- en nieuw was. Het zou trouwens kunnen zijn dat dat de hereniging was en niet de val van de muur. Op een bepaalde manier zit ik in een tussengroep: aan de ene kant ben ik te jong om het me actief te herinneren, aan de andere kant ben ik te oud om het ooit op school echt aan de orde te hebben gekregen.
Ik heb best veel Duitse collega’s. De west-Duitse collega’s herinneren zich dat er opeens af en toe Trabantjes door de straten reden. Een oost-Duitse collega was kort geleden nog even thuis langs geweest en had het beste dat oost-Duitsland voortbracht meegenomen: snoepjes. Een Poolse collega vertelde dat in Polen het communisme al eerder was ingestort/vermindert maar dat pas met de val van de muur ze ook vrij konden reizen naar de rest van de wereld.
Deze verhalen zijn een beetje de bitterzoete krenten uit een heel erg bleke pap. Het menselijk leed dat een beetje uit de verhalen doorklinkt (mijn collega’s waren toen net zo jong als ik en hebben het dus ook niet zo bewust meegemaakt) maar die vooral op de tv-beelden zichtbaar zijn is moeilijk voor te stellen. Mensen die op het laatste moment nog naar het westen proberen te vluchten voordat de muur definitief dicht gaat, mensen die tussen het prikkeldraad uitgepulkt worden nadat ze zijn doodgeschoten tijdens hun vlucht naar het westen, mensen die woedend zijn op de grenswachten vlak voordat de grens daadwerkelijk opengaat. Dezelfde mensen die even later huilend de grens over kunnen steken.
Mensen die gevangen waren in een geopolitiek spel dat zich ver buiten hun bereik afspeelde. Mensen die vermorzeld zijn door een systeem dat een grootse parade en ronkende teksten kon produceren maar als het erop aankwam over de burger heen walste. Een systeem waar grenzen, muren en hekjes werden geplaatst waar het de leiders, niet de burgers, uitkwam. Een systeem dat mensen binnen- of juist buitensloot.
Een systeem waar alles van de burger werd bijgehouden in eindeloze archieven. Zouden de oost-Duitsers de burgers naar hun religie hebben gevraagd? Zouden ze de gegevens over het telefoonverkeer netjes anderhalf jaar hebben bewaard? Zouden ze, als ze het vliegtuig instapten hebben moeten aangeven wat ze zouden gaan eten? Zouden ze onder het mom dat het paspoort veiliger moet mensen om hun vingerafdrukken hebben gevraagd?